E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimi

E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimi, Türkiye'de kurulu yabancı sermaye şirketler veya yabancı ortaklı firmaların Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu kapsamında yapması gereken bildirimlerdir. İlgili mevzuatta belirtilen tarihlere uyumlu hareket etmek yabancı yatırımcıların bir yükümlülüğüdür. Tüm yabancı sermayeli yatırımlar için ülkemizde gerçekleştirilen faaliyetler, sermaye hareketleri ve mevzuatta sayılan diğer haller E-TUYS sistemi üzerinden bildirilmelidir.

Yabancı yatırımcı kavramı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu kapsamında tanımlanmıştır. Buna göre, yabancı ülkelerin vatandaşı olan gerçek kişiler, yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşları veya yabancı ülkelerin ticaret kanunlarına göre kurulmuş şirketler yabancı yatırımcıdır. Aynı amanda uluslararası kuruluşlar veya çok uluslu şirketler de yabancı yatırımcı statüsü taşımaktadır. Yabancı yatırımcıların tanımı, statüsü ve hakları ilgili mevzuat hükümleri altında tanımlanmıştır. Aynı zamanda, bu kişilerin bazı yükümlülükleri de bulunmaktadır. Yabancı yatırımcıların hak ve yükümlülüklerinin tanımlandığı mevzuat şu şekildedir;

1. 1. 17/06/2003 tarihli ve 25141 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu
2. 2. 20/08/2003 tarihli ve 25205 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği
3. 3. 16/10/2020 tarihli ve 31276 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik

Yabancı yatırımcılar hangi ülke veya sermaye oranına bakılmaksızın yerli yatırımcılarla aynı muameleye tabidir. Yani bir yatırımcının yerli veya yabancı ayrımı yapılması mümkün değil. Bu nedenle ülkemizde yerleşik yerli veya yabancı sermaye ayrımı olmaksızın tüm yatırımcılar Yatırım Teşvik Belgesi alabilir. Bunun yanı sıra, aynı özelliklerde yapılacak yatırımlarda yerli ve yabancı yatırımcılar aynı şartlarda teşvik edilmektedir. Öte yandan, yabancı yatırımcıların ilave olarak E-TUYS bildirimi yapmaları gerekmektedir.

Yabancı yatırımcıların ülkemizde tüm bölgelerde teşvikli ya da teşviksiz yatırım yapma, şirket kurma, ticari veya sınai faaliyetlerde bulunma hakkı bulunmaktadır. Yukarıda da bahsedildiği üzere, yerli ve yabancı sermayeli tüm gerçek ve tüzel kişiler aynı muameleye tabidir. Yabancı yatırımcıların tabi olduğu ilkeler şu şekilde özetlenebilir;

1. 1. Milli Muamele
2. 2. Yatırım Serbestisi

Yabancı sermayeli yatırımcıların yapacağı E-TUYS bildirimleri bu ilkelere aykırı bir durum değildir. Yalnızca istatistiki amaçlı bir işlem olup, bildirim yapılmaktadır. Bu işlem bir izin ya da ön onay değildir. Bu nedenle, yerli ve yabancı ayrımı olarak yorumlanması uluslararası anlaşmalar ve ülkemizin taraf olduğu protokollere göre doğru değildir.

Yatırım Teşvik Belgesi sahibi yatırımcılar E-TUYS sistemi ile yakın ilişki içindedir. Ancak, daha önce herhangi bir şekilde E-TUYS sistemini kullanmayan yatırımcılar öncelikle E-TUYS Yetkilendirme yapmak durumundadır. Yetkilendirmenin ardından açılan E-TUYS ekranlarında bildirimlerin yapılması mümkündür.

E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimleri için E-TUYS sisteminde 2 ekran bulunmaktadır. Bunlar;

1. 1. Ek-1 Faaliyet Raporu: Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Faaliyet Bilgi Formu
2. 2. Ek-2 Sermaye Bilgi Formu: Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Sermaye Bilgi Formu

E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimlerinden ilki olan Ek-1, yabancı sermayeli şirketlerin faaliyetlerine ilişkin rapordur. Bu raporda; yerli ve yabancı personel sayıları, kar transferi, ithalat ve ihracat değerlerinden oluşan dış ticaret verileri, şirket gelir tablosu ve şirket bilançosu bulunmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus Ek-1 Faaliyet Raporunun bir önceki takvim yılına göre doldurulması gerektiğidir. Ek-1 Formu E-TUYS görüntüsü aşağıda yer almaktadır.

Bununla birlikte bir de Ek-2 yani yabancı şirketlerin sermaye hareketlerinin bildirimleri de doldurulmalıdır. Bu form ise sermaye ödemesi nakdi ve nakit dışı araçlarla yapılmış ise farklı biçimlerde doldurulmalıdır. Burada gerekli birçok veri sisteme işlenmelidir. Ek-2 Formu E-TUYS görüntüsü aşağıda verilmiştir.

E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimlerinin yapılması gereken tarihler mevzuatta belirtilmiştir. Buna göre;

1. 1. Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Faaliyet Bildirimi: Her yıl mayıs ayı sonuna kadar yapılmalıdır. Gelir tablosu ve bilanço ile birlikte gerekli bilgiler eksiksiz olarak kuruma sunulmalıdır. Form ile birlikte gereken ekler E-TUYS sistemi üzerinden iletilmelidir.
2. 2. Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Sermaye Bildirimi: Yabancı ortaklı veya sermayeli şirketler için sermaye hesabına yapılan ödemelerin tamamlanmasını müteakip en geç bir ay içerisinde bildirim yapılmalıdır. Tüm işlemler gerekli ek bilgi ve belgelerle birlikte E-TUYS sistemi üzerinden yapılmalıdır.
3. 3. Doğrudan Yabancı Yatırımlar İçin Hisse Devri Bildirimi: Hisse değişikliklerinde ise, en geç söz konusu değişikliği takip eden bir ay içerisinde bildirim yapılması esastır. Bu bildirim de E-TUYS sisteminden yapılmakta, gerekli bilgi ve destekleyici belgeler de sistem üzerinden yüklenmektedir.

Yabancı şirketlerin Türkiye'de kurulu bulunan irtibat büroları da faaliyetlerine ilişkin gerekli bilgileri ve tabloları, mevzuatta öngörülen eklerle birlikte bildirim esasında kuruma sunmalıdır. İrtibat bürolarının ticari faaliyette bulunmamaları gerekmekte, yalnızca irtibat faaliyetleri yürütmeleri gerekmektedir. İrtibat bürolarının E-TUYS bildirimleri de her yıl mayıs ayında yapılmaktadır. Bu bildirimler sırasında vergi dairelerine kayıt olduklarına ilişkin belgeler ve irtibat bürosunun kira kontratının sureti, faaliyet bildirimlerine eklenmelidir. İrtibat bürosunun yetkilisi, yasal bilgileri, unvan, sermaye yapısı, adres veya diğer herhangi bir hususta yapılan değişiklikler en geç bir ay içerisinde ayrıca bildirilmelidir. Bu bildirimlerin tamamı yabancı sermayeli firmanın yükümlülüğündedir.

E-TUYS Yabancı Sermaye Bildirimleri ya da İrtibat Bürolarının Bildirimleri mutlaka E-TUYS sistemi üzerinden ve zamanında yapılmalıdır. Bu bildirimler T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne yapılmaktadır. Önceden yalnızca Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü iken günümüzde bu yapı altında faaliyetlerini sürdürmektedir.